جنگ و صلح سایبر

جنگ و صلح سایبر



دامنه سایبر شامل مجموعه‌ای از کامپیوترها و فعالیت‌های الکترونیک مرتبط و فضای پیچیده‌ای است که ساخته دست انسان است که با هوش و هدفمندی برای منظوری خاص ایجاد می‌شود. کوهها و اقیانوس‌ها را نمی‌توان تکان داد اما بخش‌هایی از فضای سایبر می‌تواند با فشار یک کلید روشن یا خاموش شود.

 

 

دو سال پیش یک ویروس کامپیوتری برنامه هسته‌ای ایران را هدف گرفت. بعضی ناظران اعلام کردند که این خرابکاری بخشی از جنگ‌افزارهای جدید جهان است که لئون پانه‌تا وزیر دفاع آمریکا به خود این کشور درباره خطرات حمله‌ سایبری با قدرت تخریب حمله پرل‌هاربر به آمریکا هشدار داد. اما درباره جنگ سایبر دقیقا چه می‌دانیم؟

دامنه سایبر شامل مجموعه‌ای از کامپیوترها و فعالیت‌های الکترونیک مرتبط و فضای پیچیده‌ای است که ساخته دست انسان است که با هوش و هدفمندی برای منظوری خاص ایجاد می‌شود. کوهها و اقیانوس‌ها را نمی‌توان تکان داد اما بخش‌هایی از فضای سایبر می‌تواند با فشار یک کلید روشن یا خاموش شود. حرکت الکترون‌ها در سراسر جهان بسیار ارزان‌تر و سریعتر از حرکت دادن کشتی‌های عظیم در مسیرهای طولانی است.ناوگان دریایی آمریکا با کشتی‌های عظیم و زیردریایی‌های پیشرفته و پرهزینه، یکی از عوامل قدرت و برتری این کشور در دنیاست. این ناوگان به هر جایی نمی‌تواند وارد شود و قدرت مانور زیادی ندارد. اما در فضای سایبر هیچ دری بسته نیست و حتی کسانی که دولت و قدرتی ندارند و دولت‌های کوچک هم می‌توانند کارهای بزرگی در این زمینه با هزینه بسیار اندک انجام دهند.من در کتابم با عنوان آینده قدرت، نوشته‌ام که یکی از تغییرات بزرگ سیاسی قرن حاضر، گرفتن قدرت از دولت‌هاست. فضای سایبر بهترین نمونه این شرایط جدید است. کشورهای بزرگی مانند آمریکا، روسیه، انگلیس، فرانسه و چین برای کنترل دریا، هوا یا فضا، ظرفیت و توان بیشتری نسبت به دولت‌های دیگر یا فعالان غیردولتی دارند. اما این دولت‌های بزرگ و پرقدرت وقتی نوبت به غلبه در فضای سایبر می‌رسد، حرفی برای گفتن ندارند.

وابستگی به سیستم‌های پیچیده سایبر برای پشتیبانی از فعالیت‌های نظامی و اقتصادی، آسیب‌پذیریهای جدیدی را در دولت‌های بزرگ ایجاد می‌کند که فعالان غیردولتی می‌توانند از این نقاط ضعف و آسیب‌پذیری نهایت استفاده را بکنند.چهار دهه قبل، وزارت دفاع آمریکا اینترنت را ایجاد کرد. امروز از اکثر جهات آمریکا کشوری پیشرو به حساب می‌آید و این به خاطر توانایی نظامی و فنی این کشور است. اما وابستگی بیشتر به ارتباطات و کامپیوتر باعث می‌شود که آمریکا در مقابل حملات نسبت به بسیاری دیگر از کشورها آسیب‌پذیرتر بشود. اکنون فضای سایبر برای آمریکا اصلی‌ترین منبع ناامنی است زیرا در این مرحله از پیشرفت فنی، حمله بر دفاع مقدم است.

عبارت حمله سایبر مجموعه‌ای گسترده از اقدامات را شامل می‌شود، از جستجوی ساده اطلاعات تا از کار انداختن وب‌سایت‌ها، جاسوسی یا تخریب. جنگ سایبر هم برای تعریف مجموعه‌ای از رفتارها به کار می‌رود. اگر بخواهیم به لغت‌نامه تکیه کنیم، جنگ به درگیری مسلحانه علیه یک کشور متخاصم گفته می‌شود. از سوی دیگر بعضی کارشناسان تعریفی محدودتر از جنگ سایبر می‌دهند و آن را جنگ بدون خونریزی میان کشورها با استفاده از ابزارهای الکترونیک در فضای سایبر می‌دانند. در این تعریف اهمیت ارتباطات میان لایه‌های فیزیکی و مجازی فضای سایبر در نظر گرفته نشده‌است. همانطور که ویروس استاکس‌نت و کاربردش علیه ایران نشان داد، حملات نرم‌افزاری می‌تواند تاثیرات فیزیکی واقعی ایجاد کند.

تعریف کاربردی‌تر جنگ سایبر این است: اقدام خصومت‌آمیز در فضای سایبر که تاثیرات آن به خشونت فیزیکی منجر می‌شود. در جهان فیزیکی، دولت‌ها انحصار کاملی بر استفاده از زور دارند و وقتی خسارت و آسیب به حد زیاد و اوج برسد، حملات متوقف می‌شود. در این شرایط حمله و دفاع هر دو پرهزینه است.

در دنیای سایبر اما عاملان متنوع و گاهی ناشناس می‌مانند، فاصله فیزیکی اصلا اهمیتی ندارد و بعضی اشکال حمله بسیار ارزان است. از آنجا که اینترنت برای تسهیل استفاده ایجاد شده نه تامین امنیت، مهاجمان اکنون نسبت به مدافعان امتیاز ویژه‌ای دارند. تحول فنی از جمله تلاش برای مهندسی دوباره برخی سیستم‌ها برای تامین امنیت بیشتر ممکن است به تغییر شرایط منجر شود و تدابیر دفاعی را تقویت کند، اما فعلا شرایط خوب نیست. قدرت‌های بزرگ اکنون توانایی چندانی برای خلع سلاح یا نابودی دشمن، اشغال فضا یا استفاده از استراتژی‌های ضدحمله ندارند.

جنگ سایبر که اکنون در این مرحله فعلا چندان گسترده نیست، تهدید بالقوه‌ای برای همه به حساب می‌آید. قدرت‌های بزرگ با منابع انسانی و فنی گسترده می‌توانند با استفاده از حملات سایبر به اهداف نظامی و غیرنظامی، تخریب زیادی ایجاد کنند. پاسخ به جنگ سایبر می‌تواند شامل شکلی از بازدارندگی، توانایی تهاجمی و برنامه‌ریزی برای احیای زیرساخت‌ها و شبکه‌سازی سریع در صورت شکست بازدارندگی باشد. در مواقعی ممکن است بتوان این گام‌ها را با اقدامات کنترلی تقویت کرد. اما دنیا هنوز در مراحل اولیه این روند است.

اگر هکرهایی که از منظر ایدئولوژیک دست به تخریب می‌زنند را کنار بگذاریم، ۴ گروه تهدید سایبر برای امنیت ملی وجود دارد که هر یک افق زمانی متفاوتی را شامل می‌شوند: جنگ سایبر و جاسوسی اقتصادی بیشتر به دولت‌ها مربوط می‌شود و جرایم سایبر و تروریسم سایبر که بیشتر به فعالان غیردولتی برمی‌گردد. برای آمریکا بیشترین هزینه اکنون از ناحیه جاسوسی و جرم ناشی می‌شود اما طی یک دهه آینده جنگ و تروریسم می‌تواند به تهدیدهایی بزرگ تبدیل شود.

از سوی دیگر با ایجاد ائتلاف‌ها و تاکتیک‌های جدید، دسته‌بندی‌ها ممکن است هم‌پوشانی پیدا کنند. از نظر دریادار مایک مک‌کانل رئیس سابق اداره اطلاعات ملی آمریکا، دیر یا زود گروههای تروریستی به توانایی حرفه‌ای در فضای سایبر دست می‌یابند. به گفته او این وضعیت مانند احتمال تکثیر واشاعه سلاح هسته‌ای است که البته به شیوه‌ای بسیار آسان‌تر و کم‌هزینه‌تر از سلاح هسته‌ای تکثیر می‌شود.

دنیا دارد جرقه‌هایی از جنگ سایبر را مشاهده می‌کند. در جریان حملات سایبر همراه با جنگ واقعی که در سال ۲۰۰۸ در گرجستان جریان داشت، گوشه‌هایی از این جنگ جدید دیده شد. دولت‌ها توانایی‌های بیشتری دارند اما فعالان غیردولتی در این زمینه دست بالا را دارند و می‌توانند مبتکر حملات فاجعه‌بار باشند. اگر ۱۱ سپتامبری به صورت سایبر روی دهد، تاثیرات آن به مراتب فاجعه‌بارتر از تخریب برج‌های دوقلو و مرگ ۳ هزار نفر است. اکنون زمان آن رسیده که دولت‌ها بنشینند و درباره چگونگی کنترل تهدید این جنگ برای صلح جهانی گفت‌وگو کنند.

نویسنده: جوزف نای

 

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt