تحلیل ارتباطات چیست؟

تحلیل ارتباطات چیست؟



ارتباطات اجتماعی به عنوان یکی از علوم میان رشته ای در انجام تحقیقات و پژوهش های ارتباطی از روش های گوناگون تحقیق در حوزه علوم اجتماعی بهره می برد. در جامعه ما عمده این روشها کمی هستند و متاسفانه این به یک سنت در محافل آکادمیک ما تبدیل شده است.

دلبستگی به روش تحلیل محتوا به تدریج نوعی نگرش کمّی را بر اندیشه محققان ارتباطی در جامعه ما حاکم کرده است. در جهان اما پس از انتشار آثار زلیک هریس در اواخر دهه ۵۰ و بخصوص وان دایک در اوایل دهه ۷۰ “تحقیق گفتمان”به عنوان شیوه ای مقبول و مشهور در مطالعات ارتباطی و تحلیل پیام های رسانه ای مطرح شده است.چه ; شناخت و درک عمیق از معناهای نهفته در متون ارتباطی ، مستلزم استفاده از روشهای تحلیل کیفی در این عرصه است . گربنر گفته است “توجه اصلی مطالعه در مورد ارتباط بر تولید، سازمان، ترکیب بندی، ساختار، توزیع، تحول تاریخی و عملکرد سیستم های پیام در جامعه است.”

با این مقدمه و با تاکید بر اینکه محققان ارتباطات با یکی از دو روش کمی ( تحلیل محتوا) یا کیفی ( تحلیل گفتمان) تاکنون به تحقیق در ارتباطات و بطور خاص تحقیق پیام پرداخته اند این مطلب توجه می دهد که بایستی همه جانبه تر از گذشته به تحلیل ارتباطات توجه کرد. زیرا بدون تحلیل تمامی فرایند یا فراگرد ارتباط نمی توان یک ارتباط را بنحوی کامل شناخت و مفهیم ظاهری و باطنی آن را کشف کرد.
ما برای شناخت کامل و برای تحلیل ارتباط نیازمند تحلیل فرستنده ، تحلیل پیام ، تحلیل کانال ارتباطی ، تحلیل گیرنده ، تحلیل تاثیرات ، تحلیل پارازیت و تحلیل شرایط وقوع ارتباط هستیم .

  1. تحلیل فرستنده

در تحلیل فرستنده حداقل بایستی اعتبار فرستنده را مد نظر قرار داد . اعتبار فرستنده به موارد زیر وابسته است :

الف: قبل از برقراری ازتباط (اعتبار اولیه : ظواهر و سوابق)

ب : حین برقراری ارتباط(اعتبار ثانویه : عملکرد)

ج : بعد از برقراری ارتباط(اعتبار نهایی: اولیه + ثانویه)

  1. تحلیل پیام ( روش مرسوم تحلیل محتوا با محوریت تحلیل پیام انجام می گیرد )

– در تحلیل پیام ما بایستی به تحلیل انواع پیام :

– فی نفسه(اصلی)

– برداشتی(فرستنده)

– ارسالی(فرستنده)

– دریافتی(گیرنده)

– ادراکی(گیرنده) توجه کنیم.

  1. تحلیل کانال (رسانه) با این پیش فرض مک لوهان که رسانه همان پیام است تاکید بر توانمندیهای ذاتی رسانه ها دارد و اینکه هرکدام از رسانه ها تاثیرات متفاوتی بر مخاطبان دارند ختی با پیام های مشترک . و تاثیرگذاری هرکدام از راههای ارتباطی فی ذاته متفاوت است. ارتباطات : رو در رو (کلامی و غیر کلامی) ، رسانه های فردی(تلفن و …) ، رسانه های جمعی(رادیو و …) و روشهای نوین ارتباطی در ذات خود افراد را به گونه های متفاوت جذب و به گونه های متفاوت بر آنان تاثیرگذار هستند.
  2. تحلیل گیرنده

مخاطبان با دارا بودن تفاوت های فردی به گونه های متفاوت از فرستنده ، رسانه ، پیام و … تاثیر پذیر هستند.

  • جنس(مرد و زن)
  • سواد(بیسواد / کم سواد / باسواد)
  • مذهب( اکتیو و پسیو)
  • فرهنگ
  • سن(خردسال / میانسال / بزرگسال)
  • پایگاه (اجتماعی و اقتصادی) افراد سهم عمده ای در شدت و سرعت انتقال پیام دارند.
  1. تحلیل تاثیرات

هرچند شدت، سرعت، جهت و قدرت تاثیرات ارتباطی به توانمندیهای فرستنده، نوع و اندازه پیام ، ویژگیها و شرایط گیرنده ، وجود پارازیت و نوع رسانه برمی گردد اما بیش از هر چیزی تحت تاثیر شدید شرایط زمانی ، مکانی و شرایط اجتماعی وقوع ارتباط است . همه این شرایط تاثیرات پیش بینی شده(تاثیرات آنی) تاثیرات پیش بینی نشده(پیامد های آتی) را برای فرستنده و گیرنده و اجتماع در پی دارد.

  1. تحلیل پارازیت

پارازیت های نرم افزاری ( ویژگیهای خاص فرستنده و گیرنده و …) پارازیت های سخت افزاری ( مشکلات ارسال و دریافت پیام توسط رسانه ها و…) و پارازیت های ساختاری ( قوانین و مقررات و شرایط زمانی و مکانی ارتباط و …) بایستی در تحلیل ارتباط مورد توجه قرار گیرد.

  1. تحلیل شرایط وقوع ارتباط

تحلیل گر ارتباط بایستی به شرایط وقوع ارتباط بخصوص و بطور ویژه به شرایط زمانی و مکانی وقوع ارتباط توجه و تاکید داشته باشد.

احمد یحیایی ایله ای (دکترای ارتباطات)

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt