سواد رسانه‌­ای چیست؟

سواد رسانه‌­ای چیست؟



ضرورت مطالعه رسانه به سبک انتقادی و منسجم در سال‌­های اخیر بدیهی شده است، زیرا رسانه­‌ها موقعیت مرکزی زندگی فرهنگی و سیاسی ما را در بر گرفته‌­اند. در واقع ما درباره جهان فراتر از تجربیات مستقیم که از طریق رسانه دریافت می­‌کنیم می‌­دانیم. در حقیقت رسانه، بیرون از برنامه آموزشی مدرسه مانده است و گاهی اوقات رسانه‌­ها به بسیاری از ابعاد جامعه و آگاهی فردی ما غالب می­‌شود، همین امر موجب می­‌شود تا رسانه‌­ها با قدرتشان بر ابعاد ناآگاه زندگی ما تأثیر بگذارند. تعجب‌­آور نیست که ما می­‌خواهیم رسانه را مطالعه کنیم؛ بلکه این تعجب­آور است که گام بلندی برای شروع مطالعه برداشتیم.

ضرورت مطالعه رسانه به سبک انتقادی و منسجم در سال‌­های اخیر بدیهی شده است، زیرا  رسانه­‌ها موقعیت مرکزی زندگی فرهنگی و سیاسی ما را در بر گرفته‌­اند. در واقع ما درباره جهان فراتر از تجربیات مستقیم که از طریق رسانه دریافت می­‌کنیم می‌­دانیم. در حقیقت رسانه، بیرون از برنامه آموزشی مدرسه مانده است و گاهی اوقات رسانه‌­ها به بسیاری از ابعاد جامعه و آگاهی فردی ما غالب می­‌شود، همین امر موجب می­‌شود تا رسانه‌­ها با قدرتشان بر ابعاد ناآگاه زندگی ما تأثیر بگذارند. تعجب‌­آور نیست که ما می­‌خواهیم رسانه را مطالعه کنیم؛ بلکه این تعجب­آور است که گام بلندی برای شروع مطالعه برداشتیم.

سواد رسانه­ای به رویه ­های درک رسانه‌­های جمعی و کاربرد آن می­ پردازد. و همچنین به دانشجویان کمک می­‌کند تا درکی آگاهانه و انتقادی درباره ماهیت رسانه‌­های جمعی، فنون استفاده از آن و توسعه این فنون داشته باشند. به ویژه هدف آموزش سواد رسانه‌­ای افزایش درک دانشجویان از چگونگی کار رسانه، تولید معنا، ساماندهی و ساخت واقعیت از سوی رسانه است. اساساً آموزش سواد رسانه‌­ای باید با هدف آموزش دانشجویانی که درکی از رسانه نظیر دانش درباره نقاط قوت و ضعف رسانه، رسانه متعصب و ضروری، نبوغ هنری و حیله‌­گری درباره رسانه و دانش درباره تأثیرگذاری و تأثیرپذیری رسانه داشته باشد.

مفاهیم کلیدی در سواد رسانه‌­ای

برای شرح فرضیات انتقادی ورای آموزش رسانه در زیر مفاهیم کلیدی بسط داده شده است. در کانادا، سواد رسانه‌­ای بخشی از برنامه آموزش مهارت­ های زبانی (مهارت­های دوازده‌گانه آموزش زبان) می­باشد. این مفاهیم یک پایه نظری برای همه برنامه‌­های آموزش سواد رسانه‌­ای فراهم می­ کند و همچنین به معلمان زبان رسانه ای و چارچوب آن را برای بحث و گفتگو ارائه می دهد.

  1. همه رسانه­‌ها ساختارمند هستند

رسانه با دقت ساختارهای زیرکانه­‌ای ارائه می­ کند که بسیاری از تصمیم‌­گیری­‌ها و نتایج را از عوامل تعیین­‌ کننده منعکس کنند. بیشتر دیدگاه ما نسبت به واقعیت بر مبنای پیام های رسانه‌­ای است که پیش ­ساخته هستند و حاوی نگرش­‌ها، تفسیرها و نتایجی است که تقریباً شکل گرفته است. رسانه تا اندازه زیادی برداشت‌هایی از واقعیت برای ما ارائه می‌­کند. زمان تحلیل یک متن رسانه‌­ای به این نکات توجه می‌­کنیم: این پیام چگونه شکل گرفته است؟و چگونه واقعیت را بازنمایی می‌­کند؟

  1. همه افراد پیام­‌ها را به سختی تفسیر می­‌کنند.

کسانی که برنامه تلویزیونی یا وب­سایت مشابه ی می­‌بینند اغلب تجربه مشابه ندارند یا با برداشت­‌های مشابه مواجه نمی­‌شوند. هر کسی می­‌تواند یک پیام را با توجه به سن، فرهنگ، تجربیات زندگی، ارزش‌­ها و عقاید به صورت­‌های مختلف تفسیر یا قبول کند. زمان تحلیل یک متن رسانه ­ای توجه می­‌کنیم به: چگونه دیگران پیام‌­ها را به صورت متفاوتی درک می­‌کنند؟

  1. رسانه منافع تجاری دارد.

بیشتر رسانه‌­ها برای سود ایجاد شده‌­اند. عموماً تبلیغات بزرگترین منبع درآمدی است. آگهی‌­های تجاری بدیهی­‌ترین ابزار تولید درآمد هستند، اگرچه پیام­های تبلیغاتی شکل­‌های زیادی دارد که شامل بر تبلیغ کالا (به طور مشخص کالایی را در برنامه­‌ها و فیلم­‌ها نشان می‌­دهند)، حمایت‌کنندگان، جوایز، تبلیغات سه بعدی و پیمایش در اینترنت، حمایت­‌های اشخاص مهم یا نام‌­نویسی برای استادیوم یا تئاتر. در تحلیل این متن رسانه­‌ا‌ی توجه می­‌کنیم به: چه کسی و چرا متن رسانه­‌ای را تولید می­کند؟ اگر پیام اقبال عمومی یافت چه کسی سود و چه کسی ضرر می­‌کند؟

  1. رسانه پیام­‌های ایدئولوژیک و ارزشی دارد.

تولیدکنندگان پیام­های رسانه­‌ا‌ی عقاید، ارزش­ها، باورها و تعصب‌­هایی دارند. این عوامل می­‌توانند بر اینکه چه چیزی و چگونه گفته شود تأثیر ­گزارد. تولیدکنندگان باید چیزی که شامل متون رسانه‌­ای باشد یا نباشد انتخاب کنند، بنابراین هیچ پیام بی­‌طرف یا عاری از ارزش وجود ندارد. از آنجا که این پیام­ها اغلب از سوی بینندگان زیادی دیده می ­شود، می­‌تواند تأثیر اجتماعی و سیاسی زیادی بر روی افراد داشته باشد. در تحلیل یک متن رسانه‌­ای به این نکات توجه می­‌کنیم: چه سبک زندگی، ارزش­ها ودیدگاه­‌هایی از این پیام بازنمایی یا چشم­‌پوشی شده است؟ لازم است که پیام­‌های رسانه‌­ای درباره موضوعاتی نظیر ماهیت سبک زندگی، واقعیت مصرف­‌گرایی، نقش زنان، پذیرش اقتدار و میهن پرستی محض رمزگشایی شود.

  1. هر رسانه‌­ای زبان، سبک، تکنیک، اخلاق، باور و اصول هنری خاص خود را دارد.

هر رسانه‌­ای معنایی خلق می­ کنند که به صورت متفاوتی از واژگان، تکنیک‌­ها و سبک­ها یا اخلاقیات و باورهای خاصی استفاده می‌­کنند. در یک فیلم یا برنامه تلویزیونی، زمانی که تصویر محو می­‌شود، آن پیامی از زمان را نشان می‌­دهد. لینک­های داغ یا دکمه‌­های جهت‌­یابی نشان می­دهد که چیزی را که نیاز دارید را در وب سایت پیدا کنید. یک داستان نویس باید از کلمات خاصی برای خلق فضا و شخصیت‌­ها استفاده کند، در حالی که رسانه از تصویر، متن و صدا استفاده می‌کند. در هر زمان، ما ابزار تکنیکی را درک می‌­کنیم. ما در درک زبان­ رسانه‌­های مختلف روان و سلیس شدیم و می‌­توانیم کیفیت هنری آنها را درک کنیم. هنگام تحلیل یک متن رسانه‌­ای توجه می­‌کنیم به: چه تکنیکی و چرا استفاده شده است؟ توسعه مهارت­‌های سواد رسانه‌­ای ما را قادر می­سازد نه تنها متون رسانه‌­ای را درک و رمزگشایی کنیم، بلکه از اصول هنری منحصربه فرد هریک از آنها متمتع شویم. تمتع ما از رسانه با آگاهی از چگونگی خلق اشکال و تأثیرات خوشایند افزایش می‌­یابد.

  1. رسانه معانی تجاری دارد.

سواد رسانه­‌ای بر آگاهی از پایه‌­های اقتصادی تولیدات رسانه‌­های جمعی مبتنی است. شبکه‌­ها دنبال مخاطبانی هستند که از آنها حمایت مالی کنند. دانش در این زمینه به دانشجویان اجازه می‌­دهد تا درک کنند که چگونه محتوای برنامه، مخاطبان را هدف تبلیغات خودشان کرده­‌اند و چگونه بینندگان را در گروه­‌های بازاری ساماندهی کرده‌­اند. موضوع مالکیت و کنترل اهمیت حیاتی دارد در زمانی که انتخاب­‌های زیادی در این زمینه وجود دارد ولی با این حال باورهای کمی وجود دارد (نود درصد از روزنامه‌­ها، مجلات، ایستگاه‌­های تلویزیونی و شرکت­های نرم‌­افزار کامپیوتری جهان در مالکیت هفت شرکت ادغام شده می‌­باشد).

  1. رسانه معانی اجتماعی و سیاسی دارد.

یک بعد مهم از سواد رسانه‌­ای آگاهی از گستره تأثیرات اجتماعی و سیاسی ناشی از رسانه می­‌باشد. تغییر ماهیت زندگی خانوادگی، استفاده از اوقات فراغت و نتایج مباحثات سیاسی تلویزیونی سه نمونه از این موارد هستند. رسانه‌­های جمعی تلاش می­‌کند تا ارزش‌­ها و نگرش‌­های اجتماعی را منطقی نشان دهند. رسانه همچنین نقش بزرگی در رسانه­‌ای کردن حوادث و مسائل جهانی از حقوق مدنی تا تروریسم دارد.

  1. در رسانه شکل و محتوا مرتبط با هم هستند

رابطه شکل و محتوا مرتبط با مقاله مارشال مک­لوهان با عنوان «رسانه پیام است» می­‌باشد. یعنی هر رسانه­ ای برنامه و جهت­ گیری­‌های تکنیکی خاص خود را دارد و واقعیت را در شیوه­‌های منحصربه فردی رمزگذاری می‌­کند. بنابراین رسانه­‌های مختلف ممکن است حادثه مشابهی گزارش کنند ولی برداشت­‌ها و پیام­‌های متفاوتی ایجاد کنند.

www.aml.ca

 

 ترجمه مهدی شهبازی

 

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt