مواظب گلوله‌هایی که به سوی مخاطب شلیک می‌کنید باشید

مواظب گلوله‌هایی که به سوی مخاطب شلیک می‌کنید باشید



هر کلمه اضافى در یادداشت ما مثل گلوله‏ هاى توپ انبوه مخاطبان را نابود مى‏ کند. حساب شده بنویسید و سطرهاى نوشته را تاحد ممکن کم کنید. طولانى نوشتن نشانه آگاهى و داشتن اطلاعات نیست. وسوسه نباید شد. اگرپیام با ۲۰۰ کلمه تاثیر خودش را مى‏ گذارد ۲۱۰ کلمه ننویسید. بقولى حرف‏ حساب دو کلمه است. مهمترین حرف‏ها را مى‏ توان در کوتاه ‏ترین جملات‏ بیان کرد.

البته سخت است و تمرین مى‏خواهد. حتى اگر سردبیر به شما مى‏ گوید حجم زیادى را براى مقاله‏ ى شما خالى گذاشته است، محترمانه و تاجایى که به مناسبات حرفه‏ یى لطمه نخورد، مقاومت کنید. از او بخواهید بخش‏ هاى خالى صفحه را با خبر یا چیز دیگرى پر کند. در همین رابطه و مهمتر، رعایت ایجاز در نوشتن است.

کوتاه‏ نویسى اگر با فرم سرو کار داشته باشد، یعنى شکل یادداشت ما راکوتاه‏تر به نمایش بگذارد، ایجاز با محتوا سرو کار دارد. مثل تفاوت الماسى که‏ کوچک شود یا الماسى که صیقل بخورد. به عبارت دیگر، ممکن است یک‏ کتاب ۱۰۰۰ صفحه‏اى در ایجاز تمام نوشته شده باشد و یک مقاله ۳۰ سطرى‏ از ایجاز بدور باشد. منظور از ایجاز خلاصه کردن هم نیست. اگر کتاب پیرمرد و دریاى همینگوى را در قطع جیبى و با صفحات کمترى منتشر کردیم، ایجازصورت نگرفته است. رعایت ایجاز یعنى اقتصادِ هزینه کردن کلمات وجملات. یعنى یک کلمه بهتر از دو کلمه است. “آنن” شاعر حاضر در همه جا، شعرى دارد که بسیار بازگو مى ‏شود. بدین مضمون: «کلمه نوشته شده/ باید به ‏پاکى استخوان باشد/ به روشنى نور/ به سختى سنگ/ دو کلمه/ بخوبى یک کلمه نیست» ایجاز یعنى تفنگ چخوف! چخوف نمایشنامه نویس معروف روس مى‏ گوید: اگر من در صحن ه‏اى از نمایشنامه تفنگى بر دیوار بیاویزم‏ حتماً آن را در صحن ه‏اى دیگر شلیک مى‏ کنم.

لذا از اختصار کلمات شروع کنید. به جاى عنوان کرد، اعلام کرد، اظهارداشت، عنوان نمود. بگویید: گفت.

– در حال حاضر سیاست محدود ساختن فعالیت‏هاى هسته‏ اى.

– اکنون سیاست محدود ساختن فعالیت‏هاى هسته ‏اى.

– به این منظور که گیشه‏ هاى سینما رونق پیدا کند.

– تا گیشه‏ هاى سینما رونق پیدا کند.

واژه ‏هاى مترادف را حذف کنید.

– آنچه به ضرورت و تجربه، وضوح و روشنى کامل دارد.

کلمه روشنى را حذف کنید.

– آنها همواره و بطور مداوم بر ضرورت تلاش براى خروج از بن بست ‏تأکید  مى‏ کنند.

واژه بطور مداوم را حذف کنید.

– براى آنکه هر چه زودتر به آن چه به نظرتان اصیل، عالى و ممتاز مى‏آیدبرسیم.

کلمه عالى را حذف کنید.

حوزه فعالیت موجز نویسى را به جملات تسرى دهید.

ما پس از آنکه غرب را به صورت مطلقى پذیرفتیم که هر چیز را  نسبت به آن باید سنجید، براى آنکه هر چه زودتر به آنچه به‏ نظرمان اصیل، عالى و ممتاز مى‏آمد برسیم و از شر نکبت خودخلاص شویم، با شتاب و بى محابا آنچه داشتیم و بودیم از بیخ وبن کندیم.

آیا از درون این جمله مطالب زایدى را مى‏توان بیرون کشید؟

آیا مى‏توانیم‏ مفهوم پیام را با کمى اغماض کوتاه‏تر بیان کنیم؟

ما، پس از آنکه غرب را به صورت مطلقى پذیرفتیم، براى آنکه ازشر نکبت خود خلاص شویم، با شتاب و بى محابا آنچه داشتیم و بودیم، از بیخ و بن کندیم.

به نظر مى‏رسد علاوه بر آنکه جمله کوتاه‏تر شد به مفهوم آن نیز لطمه‏اى‏وارد نیامد. در مواقعى نیز حتى حذف کامل یک پاراگراف از درون یک مقاله‏ لطمه‏ ى به آن وارد نمى ‏کند، لذا نباید در حذف آن تردیدى به خود راه دهیم.نویسنده حرفه‏اى کلمات و جملات اضافى بکار نمى‏ گیرد و اگر گرفت،هنگام دوباره خوانى یادداشت خود، قبل از انتشار به حذف زواید اقدام ‏مى‏ کند.

هنگام نوشتن، بازخوانى یا اصلاح جملات از خودتان بپرسید:

آیا این‏ جمله ربطى به هدف من دارد؟ آیا هیجان مخاطبان را بر مى‏ انگیزد؟ آیا به‏ روشن‏تر شدن موضوع کمک مى‏ کند؟ اگر جواب منفى است آنرا اصلاح یاحذف کنید.

اگر چه روى پیتر کلارکRoy Peter Clark در بیان نظریات پنج گانه ‏اش معتقد است که کوتاه ‏نویسى وقت کمترى از نویسنده مى‏گیرد؛ اما باید توجه داشت که نوشتن‏ مقاله موجز و کوتاه نیازمند مطالعه، تمرین و تلاش فراوان است. لذا بهتر است‏ که نویسندگان مقاله بازخوانى یا به قول تیم جى‏مگ گیورTim J-Mcguire  از خود ویراستارىself- editing سود جویند. او که خود سردبیرى کارکُشته است مى‏ گوید:«زمانى که ستون ‏هفتگى ‏ام را درباره معنویت، اخلاقیات و ارزش‏ها در محل کارم مى ‏نوشتم درحالیکه پیش نویس اولیه ۵۲ تا ۶۰ سطر بود آن را به ۴۵ سطر تقلیل مى‏ دادم والبته کوتاه کردن آن کارى سخت و پرزحمت بود.»

دکتر احمد توکلی

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt