روزنامه‌نگاری تخصصی و تخصص روزنامه‌نگاری

روزنامه‌نگاری تخصصی و تخصص روزنامه‌نگاری



«روزنامه‌نگاری تخصصی» عالی ترین مرحله زندگی حرفه‌ای یک روزنامه‌نگار پس از طی مراحل ابتدایی کار حرفه‌ای است بی‌تردید این که یک مدرس بخواهد تخصص روزنامه‌نگاری را برای دانشجویانی که هنوز وارد مرحله ابتدایی کار حرفه ای نشده‌اند تبیین کند دشوار است

«روزنامه‌نگاری تخصصی» عالی ترین مرحله زندگی حرفه‌ای یک روزنامه‌نگار پس از طی مراحل ابتدایی کار حرفه‌ای است بی‌تردید این که یک مدرس بخواهد تخصص روزنامه‌نگاری را برای دانشجویانی که هنوز وارد مرحله ابتدایی کار حرفه ای نشده‌اند تبیین کند دشوار است و مشکل‌تر از آن این است که در مطبوعات کشورمان نیز کمتر زمینه تخصصی در حرفه روزنامه‌نگاری موفق بوده است و نیز اینکه کمتر روزنامه‌نگار متخصّصی در مطبوعات کشور به فعالیت مشغول است هدف از ارائه «روزنامه‌نگاری تخصّصی» به عنوان دو واحد درسی، شناخت تخصص در روزنامه‌نگاری و آماده ساختن دانشجویان برای ورود به سرویس‌های خبری و نشریات تخصصی است، ضمن آن که دانشجویان باید با تخصص علمی در روزنامه‌نگاری نیز آشنا شوند.

متأسفانه دانشجویان کمتر فرصت می‌یابند که در حین تحصیل در رشته روزنامه‌نگاری در زمینه اخذ تخصص در یکی از رشته‌های مورد علاقه خود مثلاً اقتصاد، سیاست و هنر یا.. به تخصّص برسند در مدت کوتاه نیمسال تحصیلی، باید راهی برگزید که هم دانشجو رشته دلخواه خود را بیابد و هم در مورد آن به مطالعه و تحقیق بپردازد و مباحث مختلف روزنامه‌نگاری همچون گزارش، مقاله و مصاحبه را از دیدگاه یک روزنامه‌نگار متخصص ببیند و بالاخره یک مجله تخصصی در معیارهای حرفه‌ای و علمی رشته انتخابی، خود ارائه دهد دانشجو در این درس باید گزارش‌نویس، مصاحبه‌گر، مقاله‌نویس، طراح صفحات داخلی، طراح جلد مجله، صفحه‌بند، خبرنگار، عکاس و بازیگر نقش همه دست‌اندرکاران یک مجله تخصصی باشد و در واقع از زاویه دید یک سردبیر، به شکل و محتوای نشریه تخصصی بنگرد و خود، عامل اجرایی نیز باشد.

برای علاقه‌مندانی که مایلند ضمن کار حرفه‌ای در مطبوعات گوناگون به تخصص دست یابند، تعریفی از تخصص روزنامه‌نگاری می‌تواند مکمل شناخت روزنامه‌نگاری تخصصی باشد، زیرا زمان، زمان تخصص‌گرایی در وسایل ارتباط جمعی است. سال‌هاست که رسانه‌های جهان به اهمیت تخصص در روزنامه‌نگاری پی برده‌اند و اکنون به بهترین وجه ازآن بهره می‌گیرند.

در دنیای امروز روزنامه‌ها و مجله‌ها، رادیو و تلویزیون و آژانس‌های خبری دارای گروهی نویسنده و مفسر هستند که هر یک از آنان درباره‌ی امر بخصوصی مقاله می‌نویسند و رویدادها را تجزیه و تحلیل می‌کنند. وجود ستون‌های گوناگون در روزنامه‌ها و مجله‌ها و نیاز به تجزبه و تحلیل دقیق رویدادهای روز، پیدایش گروهی روزنامه‌نگار را که در موضوع‌های خاص تخصص داشته باشند، ایجاب می‌کند.

رشد سریع رادیو و تلویزیون درس‌های پس از جنگ دوم جهانی و توسعه بیش از حدّ این دو وسیله ارتباطی و امکان انتشار سریع و آنی اخبار از طریق آنها، دایره‌ی طراوت خبری پیرامون روزنامه‌ها را تنگ کرده و به همین دلیل مطبوعات بزرگ جهان برای جلوگیری از سقوط و درهم ریختن شالوده‌ی اقتصادی خود به چاره اندیشی پرداختند. حاصل این اندیشه‌ها به صورت ارائه راه‌حل‌هایی برای مقابله با نفوذ رادیو و تلویزیون در روزنامه‌ها ظاهر شد.  مهم‌ترین راهی که روزنامه‌ها برای حفظ نفوذ و اعتبار خویش یافتند، روی آوری به تحلیل رویدادها بود تا مخاطبان خود را که از طریق رادیو وتلویزیون در جریان رویدادها قرارگرفته بودند به عمق واقعه و «چرایی وچگونگی» وقوع آن رهنمون شوند، البته ضمن این کوشش‌ها و اندیشه‌ها راه‌های دیگر نیز پیشنهاد شد از جمله مصور کردن هرچه بیشتر نشریات و کمک گرفتن از رنگ و تسریع در چاپ و توزیع و….

آنچه مورد بحث است همین نیاز مبرم روزنامه‌ها و مجله‌ها به داشتن متخصصان و مفسران است. روزنامه‌ها و مجله‌ها که هزینه اعزام خبرنگاران خود به محل واقعه‌ای را متقبل می‌شوند، صرفا در انتظار دریافت خبر نیستند- زیرا که رادیو و تلویزیون سریعتر از آنها خبر را به آگاهی عموم می‌رسانده‌اند – بلکه می‌خواهند که خبرنگار ان تجربه و تحلیل یا تفسیر واقعه را ارسال کنند. برای برآوردن این انتظارات که در واقع خواست و انتظار بجای مخاطبان روزنامه‌ها و مجله‌ها است خبرنگار باید رشته مورد علاقه خود رابیابد و در آن زمینه معلومات خود را بالا ببرد.  درس «روزنامه‌نگاری تخصصی» درپی اثبات همین ضرورت ایجاد شده است.  اما باید دید که تخصص مطبوعاتی چگونه به وجود می‌آید؟

 

دانشجویان روزنامه‌نگاری و روزنامه‌نگاران جوان که دوره‌های کوتاه یا بلند مدت روزنامه‌نگاری را گذرانده‌اند باید به این موضوع توجه کنند که آغاز کار مطبوعاتی شروع آموختن و آگاهی از آخرین ترقیات دانش روزنامه‌نگاری و راه نفوذ در افکار عمومی است. روزنامه‌نگاری که می‌خواهد در موضوعات اقتصادی به تجربه و تحلیل رویدادها بپردازد، باید درحد کارشناس اقتصادی از جهت علمی ارتقا یافته باشد و از تمامی رویدادهای جدید در زمینه تخصص خود به طور عمیق آگاه باشد به همین جهت نیازمند ابزاری است که یک محقق و عالم به آن مجهز است هرچند که شیوه‌ی کاربرد آن ساده‌تر، عملی‌تر و مردم پسندتر باشد بنابراین روزنامه‌نگار باید به هنگام پرداختن به تخصص مورد علاقه خویش این وسایل و ابزار را در اختیار داشته باشد:

  •  کتاب‌هایی که در مورد این تخصص نوشته شده‌اند، باید از قدیمی‌ترین تا جدیدترین کتاب را فراهم آورد تا بدین وسیله دیدگاه علمی خود را وسعت بخشد؛
  •  روزنامه‌نگار متخصص باید تمامی نشریاتی را که در زمینه و درحد تخصص او منتشر می‌شوند به دست آورد و با آنچه همکارانش در زمینه این تخصص می‌نویسند، آشنا باشد؛
  •  تهیه و تنظیم علمی و دقیق برگه‌هایی که در آنها رویدادهای مهم، دگرگونی‌های اساسی و شرح حال شخصیت‌های مورد نیاز کار تخصصی وی ثبت شده‌اند. این برگه ها باید مرتباً مورد تجدید قرار گیرند و سیر تحول رویدادها تا آخرین لحظه در آنها انعکاس یابد؛
  •  پرونده‌های از بریده‌های نشریه‌ها یا کنفرانس‌ها وکتاب‌ها در حد تخصص روزنامه‌نگاری را فراهم آورد و به طوری که در لحظه نیاز سریعاً به آنها دسترسی پیدا کند.
  •  آرشیوی از عکس‌ها، نقشه‌ها، اسلایدها و نوارهای صدا و تصویر در اختیار باشد.

دانشجویان روزنامه‌نگاری و روزنامه‌نگاران جوان و علاقه مند به کسب تخصص علاوه بر این باید حدود نفوذ و ارزش پیام در مطبوعات تخصصی را بدانند زبان (کاربرد واژه‌ها ی تخصصی) مطبوعات تخصصی را آموخته باشند و بر شیوه‌ی نگارش در مطبوعات تخصصی با توجه به مخاطبان آنها، مسلط باشند.

برای راهنمایی دانشجویان و این که بتوانند به سهولت علاقه خود را به رشته خاصی دریابند و در واقع برای آشنا کردن دانشجو به استعداد نهفته خویش، طبقه‌بندی ویژه‌ای برای معرفی مطبوعات (نشریات) تخصصی درکلاس ارائه می‌شود.

پی یرآلبر(Pierre  Albert) فرانسوی استاد تاریخ در کتاب مطبوعات که در مجموعه «چه می‌دانم؟» به چاپ رسیده است، مطبوعات را براساس فواصل انتشار آنها رده‌بندی کرده است و آنگاه پس از تشریح انواع روزنامه‌ها، به طبقه‌بندی مطبوعات غیرروزانه پرداخته و در تحت این طبقه‌بندی چند گونه نشریه را نام برده است. اِشکالی که براین طبقه‌بندی وارد است این است که فاصله انتشار را ملاک قرارداده است و روزنامه تخصصی ذیل روزنامه‌ها رده‌بندی شده است و از ذکر خصوصیات تخصصی آن غفلت شده است.  همچنانکه یک فصلنامه نیز جایی در این رده‌بندی نمی‌یابد.

تحقیق و تجربه استادان و کارشناسان علوم ارتباطات ثابت کرده است که طبقه‌بندی موضوعی بهترین شکل رده‌بندی شناخت مطبوعات تخصصی است.  بر همین اساس طبقه‌بندی موضوعی را ملاک شناخت مطبوعات تخصصی در نظر می‌گیریم و می‌کوشیم از آنچه عامتر و کاملتر از این موضوعات است، سرفصل سازی کنیم.

بدین ترتیب دانشجو در زمینه انتخاب رشته نسبت به تمایل و علاقه‌مندیش تصمیم می‌گیرد و کار خود را آغاز می‌کند.

دانشجو با انتخاب رشته تخصصی دلخواه خود گام نخست را بر می‌دارد و در این مرحله موظف می‌شود که محتوا و شکل مجله را برای شماره اول برنامه‌ریزی کند. رشته انتخابی وبرنامه‌ریزی شماره اول درکلاس مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد و راهنمایی‌های لازم از نظر انتخاب موضوع تحقیقی، مقاله تخصصی و مصاحبه از نوع عمقی به دانشجو ارائه می‌شود بیش از نیمی از جلسات نیمسال تحصیلی به بررسی گزارش‌ها و مقاله‌ها و مصاحبه‌ها اختصاص می‌یابد و پس از اتمام کارهای تحریری و رفع اشکال‌ها بحث بر روی شکل مجله و صفحه آرایی، انتخاب نام مجله و قطع و اندازه آن آغاز می‌شود که جملگی با توجه به رشته تخصصی دوره‌ی  انتشار و شناخت مخاطب شکل می‌گیرند.

حسین قندی

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt