چگونگی ترغیب خواننده به خواندن خبر

چگونگی ترغیب خواننده به خواندن خبر



استدلال روزنامه‌نگار قدیم سرویس شهرستان‌ها، هنوز هم در تحریریه بسیاری از روزنامه‌های ما، بخصوص در شهرستان‌ها وجود دارد. این دیدگاه که خواننده را باید با ارائه مطالب مبهم و گنگ به خواندن خبر مجبور کرد، ممکن است ناشی از تأثیر سبک نگارش مطالب داستانی بر مطالب خبری باشد.

یکی از روزنامه‌نگاران قدیم تهران می‌گفت: «زمانی که کار را در تحریریه روزنامه شروع کردم، تازه دیپلم دبیرستان را گرفته بودم و محل کارم سرویس شهرستان‌ها بود. آن زمان دبیر سرویس ما می‌گفت: وقتی خبر را تنظیم می‌کنی، درست مثل این است که یک داستان را می‌نویسی، همه مطالب را نباید همان ابتدا گفت، باید مطالب را طوری بنویسی که همیشه ابهام برای خواننده وجود داشته باشد. فکر کند که باید پاراگراف بعد را هم بخواند، اگر مطالب مهم را در «تیتر» (Linehead ) و یا در ابتدای خبر بنویسی، دیگر برای خواندن چه باقی می‌ماند».

این روزنامه‌نگار می‌گفت: «بعدها که توانستم وارد دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی۱شوم و اصول روزنامه‌نگاری و خصوصاً اصول خبر نویسی را بیاموزم، از تفاوت فاحشی که بین دو نظر وجود دارد، آگاه شدم، دانستم که بین آنچه که دبیر سرویس ما که خود سال‌ها در روزنامه با شیوه قدیم تنظیم خبر آشنا بود می‌گفت، با آنچه استادان روزنامه‌نگاری برمنبای تحقیقات وسیعی که بر روی مخاطبان صورت گرفته، می‌گویند، فاصله بسیار است. امروز هم من به خبرنگاران تازه کار خود می‌گویم آن شیوه قدیم را کنار بگذارند و خبر را به «سبک هرم وارونه » (Inverted Pyramid Style ) تنظیم کنند».

 

سبک مناسب نگارش مطالب خبری

استدلال روزنامه‌نگار قدیم سرویس شهرستان‌ها، هنوز هم در تحریریه بسیاری از روزنامه‌های ما، بخصوص در شهرستان‌ها وجود دارد. این دیدگاه که خواننده را باید با ارائه مطالب مبهم و گنگ به خواندن خبر مجبور کرد، ممکن است ناشی از تأثیر سبک نگارش مطالب داستانی بر مطالب خبری باشد. این نکته فراموش می‌شود که خواننده روزنامه، عنوان یک مخاطب پویا، مطالب خبر را انتخاب می‌کند. خواننده در بعضی از خبرها فقط تیتر آن را می‌خواند، در بعضی دیگر، تیتر و یکی دو پاراگراف اول خبر را می‌خواند و برخی خبرهای دیگر را که بتواند «نیازهای آنی و آتی» او را تأمین کند، تا انتها دنبال می‌کند.۲

کوشش خبرنگاران باید بر این پایه استوار باشد که تیتر را طوری انتخاب کنند که ضمن هماهنگی با پاراگراف اول خبر، خواننده را به خواندن لید ترغیب کند و نه اینکه او را از خواندن خبر باز دارد. انتخاب تیتر و لید مبهم، خواننده را به خواندن خبر جلب نمی‌کند. به خبر زیر توجه کنید:

 

 

 

این تیتر و لید، اکثریت خوانندگان را به خواندن خبر ترغیب نمی‌کند، بلکه آنان را از خواندن خبر باز می‌دارد. البته در مقاله، بحث ما در اطراف تیتر و مشکلات نگارش آن نیست. بلکه نگارش قسمت‌های بعد از تیتر مورد نظر است، تیتر خود بحث جداگانه‌ای را طلب می‌کند. همچنین، موضوع انتخاب خبر از انبوه رویدادها در یک روز معین برای تأمین نیازهای خبری خواننده نیز، در مقاله دیگر به آن اشاره شده است. ۳

 

سبک هرم وارونه

براساس تحقیقاتی که بویژه در ۲۰ سال اخیر صورت گرفته، مناسب‌ترین سبک نگارش برای مطالب خبری روز، سبک هرم وارونه است.۴ منظور از سبک هرم وارونه، این است که بر خلاف شیوه سنتی نگارش خبر یا نگارش مطالب داستانی، چکیده «مهم‌ترین مطلب » رویداد در ابتدای خبر وکم ارزش‌ترین مطلب در انتهای خبر قرار می‌گیرد. مطالب هر قسمت، با در نظر گرفتن ارتباط مطالب با یکدیگر، و با توجه به میزان اهمیت آنها از بالا به پایین تنظیم می‌شود. پاراگراف اول خبر را دراین سبک «لید» (Lead ) خبر می‌نامیم.

سبک هرم وارونه یکی از کاراترین روش‌های انتقال اطلاعات است. باید دانست که اکثر خوانندگان روزنامه، حدود نیم تا یک ساعت از وقت خود را بیشتر صرف خواندن روزنامه نمی‌کنند، خواننده معمولاً خواندن خبر را با «تیتر » شروع می‌کند، اگر آن خبر را مربوط به کار و زندگیش یافت، به خواندن بقیه خبر ادامه می‌دهد.

تحقیقات موجود نشان می‌دهد که تعداد خوانندگان هر خبر با تعداد پاراگراف‌های آن رابطه معکوس دارد، یعنی هرچه خبر طولانی‌تر باشد، تعداد خوانندگان آن کمتر است. اکثر خوانندگان روزنامه تیتر خبر را می‌خوانند، ولی تعداد خوانندگان با افزایش تعداد پاراگراف‌ها کمتر می‌شود. بدیعی است، این رابطه به کیفیت رویداد، شیوه نگارش و ارائه خبر بستگی دارد. ۵

 

«لید» خبر

همان‌طور که اشاره شد، به پاراگراف اول خبر در سبک هرم وارونه «لید» می‌گویند. این پاراگراف و تیتر، مهم‌ترین قسمت خبر است. «لید» در زبان انگلیسی به معنی «هدایت و راهنمایی» است، در حقیقت، پاراگراف اول یا «لید» درسبک هرم وارونه می‌تواند خواننده خود را به خواندن متن خبر، هدایت (تر غیب) کند و یا او را از خواندن خبر بازدارد. اینکه گفته می‌شود لید «چکیده‌ی مهم‌ترین مطالب است، نباید با «خلاصه خبر» (News Summary ) اشتباه شود. لید، خلاصه خبر نیست، چکیده‌ی مهم‌ترین بخش خبر است. همان است که اکثریت خوانندگان پس از خواندن خبر برای یکد یگر تعریف می‌کنند. لید معمولاً یک جمله یا حداکثر دو جمله است.

نگارش لید خبری خوب، کاری بسیار مهم است. خبرنگار باید فوراً خواننده را در جریان مهم‌ترین قسمت رویداد قرار دهند. داستان‌نویسان معمولاً چندین صفحه را صرف توصیف ماجرا می‌کنند و در اواسط یا اواخر نوشته، به موضوع اصلی ماجرا می‌پردازند. در نگارش خبر برای روزنامه نمی‌توان این روش را به کار گرفت، زیرا احتمال زیادی دارد که باعث خستگی خواننده شود، به طوری که آن خبر را رها کند و خبر دیگری را بخواند. هدف ارائه مطالب خبری باید انتقال پیام باشد نه اتلاف وقت خواننده. لید مبهم وگنگ، خواننده خبر را از دست می‌دهد. اگر لید مهم‌ترین مطلب یک رویداد را به روشنی بیان کند، احتمال اینکه خواننده خبر را بخواند، زیاد تر است. نوشتن چکیده مهم‌ترین بخش یک رویداد با استفاده از کلمه‌های ساده، کار آسانی نیست. به همین خاطر است که بسیاری از روزنامه‌های بزرگ دنیا افراد خاصی را فقط برای لیدنویسی در تحریریه خود به کار می‌گیرند. در گذشته رسم چنین بوده است که لید خبر به تمام سؤال‌های مربوط به عناصر خبر (News Element ) (که؟ کجا؟ کی ؟ چه؟ چرا؟ چگونه؟) پاسخ می‌دهد ولی امروز این روش منسوخ شده است.۶ لید ی که به شش عنصر خبر پاسخ دهد – مگر در موارد استثنایی – پیچیده و طولانی است در ضمن، این احتمال وجود دارد که جواب بعضی از سوال‌ها در ابتدای خبر لازم نباشد. هنگام تهیه لید، باید موارد زیر را در نظر داشت:

  • کدام یک از نکته های واقعه از دیگری مهم‌تر است؟
  • تغییرها ی جدید رو یداد چه بوده است؟
  • چگونه می‌توان با کمترین کلمه‌ها بهترین لید را نوشت؟

 

لید بی‌محتوا و لید با محتوای زیاد

به طور کلی، هر رویداد حاوی مطالب مهم و جالبی است که می‌توان چکیده مهم‌ترین قسمت آن را در لید خبر قرار داد. خبرنگار باید از نوشتن مطالب کلی و بی محتوا که چیزی به خواننده نمی‌دهد، خودداری کند. به نمونه‌هایی زیر توجه کنید:

رئیس کل بانک مرکزی ایران که به جمهوری عربی سوریه سفر کرد ه بود ساعت ۱۲:۱۰ دیروز به تهران بازگشت.

وی هنگام ورود به فرودگاه مهر آباد طی یک مصاحبه اختصاصی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی‌ضمن تشریح نتایج این سفر نقطه نظراتش را در زمینه نحوه توسعه مبادلات بین دو کشور ونیز….

* * *

 سرویس اجتماعی: سمینار شش روزه رؤسای آموزش و پرورش سراسر کشور صبح امروز با سخنان دکتر حبیبی معاون اول رئیس جمهوری در محل اردوگاه شهید باهنر تهران به کار خود پایان داد.

بنا به این گزارش خبرنگار ما، دکتر حبیبی در سخنان خود مشارکت مردم در اداره امور مربوط به آموزش و پرورش و هماهنگی مدیران را مورد تأکید قرارداد.

وی گفت: فعالیت مناسب آموزش وپرورش در طول انقلاب به خاطر حضور…..

* * *

زنجان _خبرنگا ر….

جلسه شورای مسکن استان زنجان با حضور وزیر مسکن وشهرسازی و به ریاست موسوی استاندار زنجان تشکیل شد.

* * *

تبریز _ خبرنگار…

جلسه شورای اداری استان آذربایجان شرقی به ریاست مهندس پرهیزکار استاندار تشکیل شد.

وزیر آموزش وپرورش که به منظور شرکت در سمینار مسئولان تربیت بدنی کشور به مشهد سفر کرده بود دریک مصاحبه مطبوعاتی در جمع خبرنگاران به سؤالات مطرح شده پیرامون مسائل ورزشی و اهمیت آن در مدارس پاسخ داد.

وی ابتدا به برگزاری سمینار مزبور اشاره کرد و چنین اظهار داشت: بنا بر اطلاعی که به من دادند این اولین گردهم آیی مسئولین ورزشی….

* * *

آنچه لازم است در لید این خبر ها قرار گیرد مهم‌ترین فراز آنها ست که باید به طرزی مشخص بیان شود و از کلی‌گویی پرهیز گردد.

به همان اندازه که لید بی محتوا مناسب نیست، لیدی هم که به شش عنصر خبر به صورت کامل پاسخ گوید مناسب نیست. مثال زیر گرچه تا حدودی اغراق‌آمیز است، ولی نمونه لید منسوخ شده‌ای را نشان می‌دهد که به شش عنصر خبر پاسخ می‌گوید. نمونه تجدید نظر شده‌ی  زیر هم برای مقایسه آمده است. از نقطه نظر بیشتر خوانندگان، لید اول حاوی مطالب زاید وکم اهمیت است که درنمونه‌ی دوّم، جزئیات واقعه در پاراگراف‌های بعد شرح داده می‌شود:

عباس حسین زاده زُشکی، ۱۷ ساله،دانش آموز دبیرستان ابن سینا، ساعت ۳ بعد ازظهر دیروز هنگام عبور از خیابان کریمخان زند با اتوبوس شماره ۱۴۷۲ – تهران به رانندگی حسین نیکنام، ۴۸ ساله، تصادف کرد و ساعتی بعد به علت خونریزی مغزی در بیمارستان درگذشت.

* * *

دانش آموز ۱۷ ساله‌ای بعد ازظهر دیروز پس از تصادف با اتوبوس،به علت خونریزی مغزی در بیمارستان سینا درگذشت.

* * *

برای نگارش لید مناسب می‌توان از عناصر ( که؟ کجا؟ کی ؟ چه ؟ چرا ؟ چگونه؟ ) و ارزش‌های خبری (شهرت، دربرگیری، برخورد،….) کمک گرفت. نکته دیگر اینکه لید را می‌توان با تأکید بر هر یک از عناصر خبر ساخت که خود نیاز به بحث جداگانه‌ای دارد.

برای نگارش «لید» یا اولین پاراگراف در سبک هرم وارونه به موارد زیر باید توجه داشت:

  • لید حاو ی مطالب مبهم، گنگ و جزئی نباشد.
  • تعداد کلمه‌های لید از ۴۰ واژه تجاوز نکند و حداکثر دو جمله باشد.
  • نام و نام خانوادگی افراد (منابع خبر ی) در صورتی در لید نوشته شود که خواننده با خواندن آن بتواند قیافه آن فرد را در ذهن خود مجسم کند. در غیر ا ین صورت بهتر است از د یگر خصوصیات فرد (سمت، شغل، سن،… ) برا ی معرفی او در لید استفاده شود.
  • در سبک هرم وارونه، محتوای لید با تیتر خبر هماهنگ است و یک مطلب را بیان می‌کند.
  • به طور کلی لید «چکیده مهم‌تر ین مطالب» را به صورت مشخص بازگو می‌کند.

با توجه به مواردی که عنوان شد، سبک هرم وارونه به عنوان مناسب‌ترین سبک نگارش برای مطالب خبری روز( مصاحبه، سخنرانی، سمینار،…… ) پیشنهاد می‌شود. این سبک برتری‌هایی دارد که به طور خلاصه، به برخی از آنها در زیر اشاره می‌شود:

  1. در لید چکیده مهم‌ترین مطلب ارائه می‌شود؛
  2. از نظر خواننده، زمان کمتری برای دریافت پیام خبری لازم است؛
  3. خواننده را خسته نمی‌کند؛
  4. حس کنجکاوی خواننده را از جنبه نیاز خبری فوراً ارضاء می‌کند؛
  5. متن خبر برپایه ارزش مطالب تنظیم می‌شود؛
  6. خواننده را به خواندن خبر بهتر ترغیب می‌کند؛
  7. از لحاظ تیترنویسی و ماکت‌بندی کار را ساده می‌کند.

کاستی‌هایی که برای سبک هرم وارونه برمی‌شمرند، مانند: «چون مطالب مهم در همان ابتدای خبر قرار می‌گیرد بنا براین احتمال خواندن بقیه خبر کاهش می‌یابد و یا اعمال نظر خبرنگار در برجسته کردن مطالب بیشتر از سایر سبک‌هاست»، درکنار برتری‌هایی که این سبک دارد ناچیز است. باید در نظر داشت که خواننده،خبرهای روزنامه را انتخاب می‌کند و اجباری در خواندن همه خبرها ندارد و بنابراین باید پیام خبری را به سادگی و روشنی برای او تنظیم کرد و راه‌های ترغیب او را یافت. انتخاب تیتر، لید، عکس، نقشه و نمودار مناسب می‌تواند از عوامل ترغیب کننده باشد.

 نعیم بدیعی


حاشیه

  1. دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی (سابق) در حال حاضر در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی ادغام شده و گروه آموزشی ارتباطات اجتماعی را شامل می‌شود. تا قبل از تصویب برنامه دروه کارشناسی مستقل «علوم ارتباطات» با دو شاخه «روزنامه‌نگاری» و «روابط عمومی» در مرداد ماه ۱۳۶۹ توسط شورایعالی برنامه‌ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی، «شاخه ارتباطات اجتماعی» به عنوان یکی از شاخه‌های شش‌گانه رشته علوم اجتماعی در این دانشکده تدریس می‌شد از سال تحصیلی ۷۰ – ۱۳۶۹، رشته مستقل علوم ارتباطات» با دو شاخه «روزنامه‌نگاری» و «رابط عمومی» در دانشگاه علامه طباطبایی دایر شده است.
  2.  «ویلبر شرام» از اولین کسانی بوده است که در مقاله سال ۱۹۴۹ مفاهیم «منافع آنی و آتی» را مطرح و بررسی کرده است.

پژوهشگران دیگری هم این زمینه را تعقیب کرده اند. رجوع کنید به:

Wilbur Schramm, ” The Nature of News ” , Journalism Quarterly , 26:259 – ۶۹ (۱۹۴۹), Wilbur Schramm, Jack Lyle , and Edwin Parker , ” Patterns of Children’s” ,” Reading of Newspapers ” , Journalism Quarterly , 37:35 – ۴۰ (۱۹۶۰) , Jack Lyle , ” Immediate vs. Delayed Reward Use of Newspapers by Adolescents ” , Journalism Quarterly , 39: 83 -5 ( 1962) , V , Petila, ” Immediate vs. Delayed Reward in News Newspaper reading” , Acta Sociologica , 12 (1969) ,Herbert Kay , ” Toward an Understanding of news Reading Behavior” , Journalism Quarterly , 31: 15 – ۳۵ (۱۹۵۴) , Naiim Badii and Walter J. Ward , ” The Nature of News in Four Dimensions ” , Journalism Quarterly , 57: 243 -8 (1980 ) , Michael , W. Singletary , ” Reliability of Immediate Reward And Delayed Reward Categories” , Journalism Quarterly. 62: 116 -20 (1985)

 

۳٫«معیارهای گزینش خبر: کدام خبر، چرا؟ دکتر تعیم بدیعی، رسانه، سال ۱ ش ۱ بهار ۱۳۶۹ ): ۴۰-۴۵

۴  .Michael Ruffiner , ” An Empirical Approach for the Assessment of Journalistic Writing ” Journalism Quarterly , 58: 77 – ۸۲ (۱۹۸۱) , Herbert Kay , ” Toward an Understanding of News Reading Behavior “.Journalism Quarterly , 31:15-32 (1954) , George A. Hough, News Writing, 3 rd ed., Dallas Tx , Houghton Mifflin. 1984. Bruce Westley , News Editing , 3rd ed., Dallas, Tx: Houghton Mifflin , Anderson and Bruce D. Itule, contemporary 1980: Douglas and Burkett , News Reporting , Westminster , MD: Random House, 1984 ,Warren Burkett , News Reporting: Science , Medicine ,and High Technology , Ames Iowa: State University Press , 1986 , Julian Harriss B. Kelly Leiter , and Stanley Johnson , The Complete Reporter , 5th ed ,. New York, N. Y: Macmillan Publishing Co. 1985.

  1. Michael Ryan and James W. Tankard , Jr. Basic News Reporting , Palo Alto ,California: Mayfield Publishing Co,.1977, PP.101 -104.

۶- برای مطالعه بیشتر درباره خصوصیات «عناصر خبر» رجوع کنید به: روزنامه‌نگاری: با فصلی جدید در بازنگری روزنامه‌نگاری معاصر، تألیف دکتر کاظم معتمد نژاد، با همکاری دکتر ابوالقاسم منصفی ( تهران: سپهر، ۱۳۶۸، چ ۳ ): ۲۲ -۲۶٫

 


ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt