عناصر خبر

عناصر خبر



هر اندازه که عناصر خبری کامل‌تر باشند قیافه خبر از نظر اطلاعاتی که با ید به مخاطب بدهد جذاب‌تر خواهد بود. عنصرهایی تشکیل دهنده عناصرخبر ،که در ادبیات دروزنامه‌نگاری مغرب زمین به آنها ۵W,S&H می‌گویند.

اگر ارزش‌های خبری با اخبار شکل می‌دهند ، «عناصر خبری »  اخبار را به نمایش می‌گذارند .

هر اندازه که  عناصر خبری  کامل‌تر باشند قیافه خبر از نظر  اطلاعاتی که با ید به مخاطب بدهد جذاب‌تر خواهد بود. عنصرهایی تشکیل دهنده عناصرخبر ،که در ادبیات  دروزنامه‌نگاری مغرب زمین  به آنها ۵W,S&H می‌گویند ، به شرح زیر هستند :

  • چه کسی ( که ) ؟(Who )
  • چه چیزی ( چه ) (What )
  • کجا ؟ (Where )
  • چه وقت (کی) ؟ (When )
  • چرا ؟ (Why )
  • چطور (چگونه ) ؟(How )

خبرنگار کارآزموده  هرگاه که می‌خواهد رویدادهای را به خبر تبدیل کند ،تلاش می‌کند تا هر شش عنصر  فوق را در گزارش خود  لحاظ کند . درنظر گرفتن این عناصر به غنای خبر می‌افزاید و تصویر جامعی ازرویداد  به خواننده  منتقل می‌کند و در واقع  خبرنگار برای آنکه خبر جامعی ارائه دهد ،در برابر  هر رویداد این شش پرسش را، برای  تکمیل خبر از دیگران می‌پرسد تا خبری کامل و بی‌نقص تهیه کند .

نکته ای که در اینجا باید متذکر شد این است که در واقع بین عناصر خبری و ارزش‌های خبری رابطه‌ای مستقیم وجود دارد :

چه کسی  —> شهرت؛

چه چیزی  —> دربرگیری و شگفتی و فراوانی؛

کجا          —> مجاورت؛

چه وقت    —> تازگی.

و همانطور که می‌دانید دو عنصر  چرا و چطور ، ارزش تحلیلی-توصیفی دراند  زیرا که خواننده نمی‌داند که  رویداد چرا و چطور  به تحقق پیوسته است .

پس می‌توان گفت که  این نکته، امری طبیعی است که روزنامه‌نگاران  تلاش می‌کنند تا از عناصر مناسب خبری برای جذب خواننده استفاده کنند ولذا  این عناصر  مناسب را در تیترها و آغاز خبرها به کار می‌برند و به قولی خرج می‌کنند. عنصر مهمی‌ که روزنامه‌نگاران به تشخیص خود از میان  عناصر خبری انتخاب می‌کنند و در آغاز  خبر (لید خبر که به آن خواهیم پرداخت)  به کار می‌گیرند تا خواننده  را به خواندن خبر ترغیب کنند ، عناصر  جذاب (Feature) نامیده می‌شود البته  عنصر جذاب الزاما مهم‌ترین عنصر خبر نیست  و در همین جا باید این توضیح را نیز اضافه کرد ، که  درمتون اصلی انگلیسی  نباید Feature یا عنصر جذاب رابا Feature  Story  (مطلب اطلاع‌رسان و سرگرم کننده) اشتباه گرفت. به این نوع مطالب،  مطلب مورد علاقه انسان‌ها(Human  interest  Story ) هم گفته می‌شود.

شم حرفه‌ای برای انتخاب عنصر جذاب و کاربری آن در نخستین پاراگراف خبر (لید)  اهمیت شایان توجهی دارد. هرچند که روزنامه‌نگاران در بسیاری از مواقع صرفا از یک عنصر خبری در پاراگراف اول خبر استفاده نمی‌کنند و اکثرا آمیزه‌ای از این عناصر را به کار می‌گیرند. به این سه جمله دقت کنید ؛

  1. وزیر امور خارجه عازم دهلی نو شد ؛
  2. وزیر امور خارجه امروز عازم دهلی نو شد ؛
  3. وزیر امور خارجه امروز برای مذاکره درمورد بحران کشمیر عازم دهلی نو شد .
  • درجمله نخست فقط از دو عنصر : « چه کسی ؟» و « کجا ؟» استفاده شده است ؛
  • جمله دوم از سه عنصر «چه کسی ؟» ،« چه وقت ؟» و « کجا ؟» برخوردار است ؛
  • جمله سوم حاوی عناصر :«چه کسی ؟» و « چه وقت ؟» و « کجا ؟» و«چه چیزی ؟» است .

روزنامه‌نگاران کار کشته در برخورد  با عناصر خبری  وانتخاب  عنصر یا عناصر جذاب در حقیقت بهترین زاویه ورود به موضوع را برمی‌گزینند اما پیش از آنکه عنصر جذاب انتخاب شوند باید برای هریک از این عناصر که اندام‌های خبر را تشکیل می‌دهند، دقیق‌ترین، روشن‌ترین، و جامع‌ترین اطلاعات را فراهم ساخت؛ در واقع باید گفت که این سه صفت ، (دقیق، روشن و جامع ) اساسی‌ترین  صفات مفاهیم خبرنویسی را تشکیل می‌دهند و هر روزنامه‌نگاری باید همه سعی خود رابه کار گیرد تا هر شش عنصر خبر او رنگ سه مضمون فوق‌الذکر راداشته باشد. به این ترتیب می‌توان برای هر یک از این عناصر زیر مجموعه‌هایی قائل شد و به تدوین و تامین آنها برای مخاطبان پرداخت:

 چه کسی (که )؟

هرگاه خبری تهیه می‌کنیم ،باید عوامل درگیر در ماجرا آن خبر ، و در اینجا به طور اخص، آدم و یا آدمهای ماجرا که در پیدایش و وقوع رویداد نقش داشته‌اند، دقیقا بشناسیم  و آنان را درخبر خود معرفی کنیم.

اطلاعاتی نظیر: نام، نام خانوادگی، سن، شغل،  موقعیت و … می‌توانند برای  تکمیل اطلاعات یا داده‌های  ضروری درمورد خالق و یا خالقان ماجرا نقشی کلیدی و اساسی ایفا کند .

باید این نکته  را در نظرداشت که  تنها درصورتی می‌توان از نام و نام خانودگی یک فرد  در اغاز خبر استفاده کرد که ذکر نام و نام‌خانوداگی  آن فرد با تداعی چهر ه او در ذهن مخاطب توام و همراه باشد ،یعنی  فرد باید حتما آنقدر معروف باشد که قیافه‌اش برای همگان آشنا باشد و نیازی به سمت و شغل او نباشد . اما در مواردی  که فرد دارای شهرت چندانی  نیست به جای نام و نام خانوادگی  او ابتدا باید سمت او را در آغاز خبر ارائه کرد و سپس به معرفی  خود او به لحاظ اسم و نام خانوادگی پرداخت. این  توصیه باید به ویژه در نخستین پارگراف خبر به کار بسته شود .

 چه چیزی ( چه)

این عنصر عمدتاً برماهیت رویدادی که قرار است به خبر تبدیل شود، متمرکز است این عنصر و عنصر پیشین (که)  معمولاً از مهم‌ترین عناصر خبری هستند.

روزنامه‌نگاران در مواردی که عنصر چه چیزی از ویژگی‌های فراوانی و دربرگیری برخورداراست از آن بعنوان عنصر جذاب خبر استفاده می‌کنند و  آن را در پاراگراف اول خبر ارائه می‌کنند.

 کجا ؟

هر رودیدادی از وجه مکانی برای خود یک محل وقوع دارد. عنصر کجا  از آنجا که محل رویداد را مشخص می‌سازد  از اهمیت برخورداراست و همان گونه که در فصل ارزش‌های خبری بیان شد عنصر کجا از لحاظ مجاورت در دو شکل جغرافیایی و معنوی بروز می‌کند.

اطلاعات مربوط به عنصر کجا، به ویژه اگر این عنصر شناخته شده نباشد، باید به طرزی تفصیلی‌تر ارائه شوند مثلا  اگر محل رویداد در کشور کوچک و گمنام «بنین» است باید به مخاطب توضیحاتی در مورد موقعیت جغرافیایی آن  ارائه شود.

 چه وقت ( کی ) ؟

حتما این نکته را به خاطر بسپارید که اگر رویداد مورد نظر شما تازه است و از ارزش خبری تازگی برخوردار است  باید زمان رویداد را در پاراگراف اول به خواننده اعلام کنید. به طوری کلی رویدادهای را نباید بدون زمان ارائه کرد، خواننده باید از زمان وقوع  رویداد (کذشته،حال و آینده ) اطلاع داشته باشد.

 چرا ؟ و چطور ؟

عناصر خبر ی چرا ؟ چطور ؟ جنبه‌های تحلیلی و توصیفی رویدادها را تبین می‌کنند. این دو عنصر در بسیاری از مواقع با دیدگاه‌های شخصی خبرنگار –خواسته و ناخواسته – آمیخته می‌شوند و همه آنچه درباره بی‌طرفی خبری عینی‌گرایی و پرهیز از جانبداری خبری گفته می‌شود  از هیمن دو عنصر سرچشمه می‌گیرند.

چرا یک تصادف رخ داده است؟ ممکن است که یک روزنامه‌نگار سرعت راننده را دلیل تصادف ذکر کند و دیگری فقدان علایم رانندگی تکیه کند، و روزنامه‌نگار دیگری برنقص فنی اتومبیل نظیر عیب ترمز، و روزنامه‌نگار چهارم  برحواس پرتی راننده …حال آنکه این تصادف که در جهان واقعی رخ داده است ممکن است به همه دلایل فوق و یا بدون هیچ‌یک از این دلایل رخ داده باشد.

ممکن است روزنامه‌نگار از چگونگی و نحوه بروز یک رویداد خبر داشته باشد اما از چرا ی آن چیزی نداند و یا به عکس از «چرا »ی اتفاق مطلع باشد اما از چگونگی وقوع آن بی‌خبر باشد در این موارد روزنامه‌نگاران مجرب و ورزیده تلاش می‌کنند تا جامع‌ترین اطلاعات را در مورد تک تک عناصر خبری به‌دست آورند و بهترین و جذابترین این اطلاعات را در پاراگراف نخستین خبر و یا در تیتر آن به کار بگیرند،تا خواننده را به خواندن خبر ترغیب کنند .

یادآوری این نکته  ضرورت دارد که باید از عناصر چرا و چگونه عمدتاً در گزارش‌ها و خبرهای  تحلیلی و توصیفی  استفاده شود ضمن آنکه عینیتی و بی‌طرفی  نیز باید هماره راهنما و سرمشق کار قرار گرفته باشند روزنامه‌نگار باید به‌سان یک پیک یا پیام‌رسان، اصل رویداد را به روزنامه و خوانندگان آن منتقل سازد. در دیگر مباحث، بازهم به عناصر خبری خواهیم پرداخت. زیرا که این عناصر هنوز از جنبه کاربردی قابل ارزیابی و بررسی هستند به ویژه  وقتی که به مبحث لید برسیم، می‌بیینم که چگونه این عناصر می‌توانند، همانند تله‌هایی نامرئی، خواننده را به میدان خبر بکشاند و خاکریز توجه  اورا با یک یورش، فتح کنند! درفصل مربوط به «لید»  خواهیم  دید که چگونه  این عناصر قادرند انواع گوناگونی از لیدهارابرای خبر نویس بیافرینند.


یونس شکر خواه

ff

سلامدفتر مطالعات و  برنامه ریزی رسانه cjt